Położenie geograficzne

Katowice


                     Katowice leżą na południu Polski i są stolicą Górnego Śląska. Zajmują obszar 164,5 km2 i składają się z kilkunastu historycznych dzielnic oraz samodzielnych niegdyś miejscowości, to jest Bogucic, Brynowa, Dębu, Dąbrówki Małej, Giszowca, Józefowca, Kostuchny, Koszutki, Ligoty, Murcek, Ochojca, Panewnik, Piotrowic, Podlesia, Szopienic, Wełnowca, Załęża i Zarzecza. Położone są na Wyżynie Śląskiej po obu stronach rzeki Rawy, niewidocznej w centrum miasta (zabudowana z uwagi na duże zanieczyszczenie wód). Miasto, zamieszkałe jest przez 345 tys. osób, nie stanowi zwartej przestrzennej całości. Dzielnice rozdzielone są terenami przemysłowymi, kolejowymi, leśnymi i nieużytkami. Komunikacja tramwajowa, autobusowa i kolejowa oraz sieć infrastruktury technicznej scala je w duży organizm miejski. Katowice graniczą z Chorzowem, Czeladzią, Siemianowicami śląskimi, Sosnowcem, Mysłowicami, Lędzinami, Tychami i Rudą Śląską. Miasto znajduje się w strefie klimatycznej umiarkowanej, którą cechuje przewaga wiatrów zachodnich i południowo - zachodnich, małe wahania temperatur w ciągu roku, rzadkie pojawianie się długich i mroźnych zim.

 

Historia miasta

 

             Pierwsza wzmianka o Katowicach pojawiła się w zapisach księdza Kazimierskiego, wizytatora parafii bogucickiej w 1598 roku. Historię miasta wyznaczają jednak losy kilku znacznie wcześniejszych słowiańskich osad rolniczych (z XIV i XVI wieku), kuźnic żelaza - będących obecnie jego dzielnicami. Chronologicznie najstarszą jest Dąb - o którym mówią dokumenty już w 1299 roku - należący przez kilkaset lat do klasztoru Bożogrobowców w Miechowie. Nieco krótsze są dzieje, ongiś równorzędnych wsi: Bogucic i Zawodzia, Roździenia i Szopienic, Załęża, Brynowa i Janowa.

          Specyfiką przeszłości całego Górnego Śląska, a więc i Katowic, jest brak dominującego centrum, przy jednoczesnym rozwijaniu się wielu odrębnych ośrodków gospodarczych, kulturalnych i administracyjnych, tworzących póżniej wspólną przestrzeń miejską. Trudno jednocześnie ustalić pierwowzór nazwy Katowice. Prawdopodobnie wywodzi się od imienia (przezwiska) pierwszego osadnika - dzierżawcy Kata, bądź od słowa "kąty" - tak nazywano kiedyś chaty zagrodników, pracujacych przy wyrębie i przewożeniu drewna do kuźnicy bogucickiej. Rozwój wsi Katowice rozpoczął się wraz z budową berlińskiej kolei (1848 rok) wiodącej do Mysłowic. Przejęcie dóbr ziemskich przez Wincklerów miało przełomowe znaczenie dla rozwoju Katowic. Sztygar i przedsiębiorca górniczy Franz Winckler przekształcił okoliczne wioski w przemysłowe miasto. Realizatorem jego pomysłu był inny sztygar tarnogórskiej kopalni - Friedrich Wilhelm Grundmann, któremu w 1839 r. powierzono zarząd dóbr katowickich. Miasto wzrastało według projektu inż. Nottenbohna.

             Plan przestrzennej zabudowy wyznaczał stary trakt z Mysłowic do Szopienic i dalej do Bogucic - Zawodzia, a następnie wzdłuż Rawy. Przy linii wschód - zachód powstały dwa istniejące place - Rynek i Wolności. Ten drugi przecięła trasa północ - południe, prowadząca z Mikołowa do Królwskiej Huty (dziś Chorzów) i Bytomia. Łączone i rozbudowywane wsie otrzymały w 1865 r. prawa miejskie. Wkrótce Katowice wyniesione zostały do rangi powiatu.

           

                W 1889 r. w Katowicach ulokował się prężny koncern przemysłowy "Kattowitzer Aktien - Gesselschaft", a jego śladem poszło pięć znanych banków. Pod pruskim zaborem od 1742 r. na terenie dzisiejszych Katowic, szczególnie w XIX stuleciu, rozwijał się przemysł zwłaszcza huty i kopalnie. U schyłku tegoż wieku powstało kilka instytucji, które zadecydowały o rozwoju młodego ośrodka gospodarczego - Górnośląska Konwencja Węglowa, Związek Przemysłowców Górniczo - Hutniczych, gwarectwa węglowe, Państwowa Dyrekcja Poczt, Sąd Okręgowy, Dyrekcja Prusko - Królewskich Kolei Państwowych. Równocześnie z rozwojem miasta narastał opór ludności polskiej wobec nasilających się akcji germanizacyjnych.

             Wybuch I wojny światowej nie spowodował w Katowicach zniszczeń i strat, lecz rozwój przemysłu i sprzyjającą koniunkturę, zwłaszcza dla zakładów hutniczych. Działania wojenne nie dotknęły ówczesnej ludności, a jej liczny udział w latach 1919 - 1921 w trzech powstaniach śląskich i akcji plebiscytowej zadecydował o przyłączeniu Katowic do odrodzonego państwa polskiego (20 czerwca 1922 r.). Niebawem miasto stało się stolicą autonomicznego województwa śląskiego, siedzibą Sejmu Śląskiego i Górnośląskiej Komisji Mieszanej. Lata międzywojenne były dla Katowic okresem intensywnego rozwoju. Z prowincjonalnego ośrodka przemysłowego Prus stały się największym centrum gospodarczym w Polsce, stolicą najbogatszego regionu. W 1924 r. były siedzibą aż 53 banków, 14 zagranicznych przedstawicielstw dyplomatycznych, kilku międzynarodowych koncernów. Wraz z przypływem kapitału wzrastały nowe obiekty infrastruktury miejskiej i dzielnice (rozbudowano głównie południową część miasta - od torów kolejowych do Brynowa, Ligoty i Muchowca), powstawały luksusowe na owe czasy osiedla willowe i monumentalne budowle sakralne. Stałe połączenie lotnicze z Warszawą zapewniało od 1926 r. nowoczesne lotnisko na Muchowcu. Symbolem dramatycznej walki w obronie Katowic przed wojskami niemieckimi we wrześniu 1939 roku stała się Wieża Spadochronowa w Parku im. Tadeusza Kościuszki i Dom Powstańca przy ul. Matejki. 8 września cały Górny Śląsk został włączony do III Rzeszy. Okupanci uczynili z Katowic siedzibę prowincji. Działania wojenne nie spowodowały większych szkód w miejskiej zabudowie poza barbarzyńskim spaleniem synagogi przy ul. Mickiewicza i rozebraniem budynku Muzeum Śląskiego (dotychczas nie odbudowanego).

               Po wyzwoleniu w 1945 roku, miasto odzyskało dawne znaczenie jako ośrodek przemysłowy i administracyjny. Wzrosła ranga miasta jako ośrodka nauki i kultury. Katowice stały się między innymi miastem uniwersyteckim (1968 r.). Zbudowano wiele nowych osiedli m.in.: Koszutka, Tysi ąclecia, Paderewskiego, Ochojec, Ligota, Załęska Hałda. Na pograniczu z Chorzowem powstał Wojewódzki Park Kultury i Wypoczynku. Wzniesiono także budowlę, która stała się symbolem Katowic - Halę Widowiskowo - Sportową "Spodek". Najnowsze dzieje Katowic związane są nie tylko z rozwojem przemysłowym i urbanistycznym, ale również z dużym zaniedbaniem infrastruktury technicznej i społecznej - intensywnie obecnie modernizowanej i rozbudowywanej. Jednym z tragiczniejszych wydarzeń w powojennych dziejach Katowic była pacyfikacja górników strajkujących w kopalni "Wujek" po wprowadzeniu stanu wojennego - 16 grudnia 1981 roku. Katowice są stolicą arcybiskupstwa. Papież powołał 25 marca 1992 roku Metropolię Katowicką. Wcześniej - od 1925 r. - miasto było siedzibą diecezji.

                    Powrót do strony głównej

 
Zamieszczone na tej stronie wiadomości zaczerpnięte zostały z witryny www.slask.com.pl