J霩ef Pi連udski

Oryginalny g這s marsza趾a (rozmiar 130kB)

           Pierwszy Marsza貫k Polski, ur. 1867 w 真這wie pod Wilnem, w rodzinie, zaanga穎wanej czynnie w powstaniu styczniowym, wychowa si w atmosferze tradycji patriotycznych i walki or篹nej z Rosj. Uko鎍zywszy gimnazjum w Wilnie, zapisa si 1885 na wydzia medyczny uniwersytetu charkowskiego, sk康 zosta wkr鏒ce wydalony za udzia w rozruchach studenckich. Wr鏂iwszy do Wilna bra udzia w k馧kach m這dzie篡 o zabarwieniu socjalistycznym. 1887 zosta wmieszany w przygotowywany przez rewolucjonist闚 rosyjskich spisek na 篡cie cara i zes豉ny na pi耩 lat na Syberi wschodni, pocz徠kowo do Kiry雟ka nad Len. potem do Tunki. 1892 powr鏂i do Polski i wzi掖 udzia w stworzeniu Polskiej Partii Socjalistycznej. 1894 obj掖 redakcj jej organu "Robotnika".

           Niestrudzony propagator idei niepodleg這軼i, przyczyni si wydatnie do nadania socjalizmowi polskiemu zabarwienia patriotycznego. Pod pseudonimem "Wiktor" obje盥瘸 Kr鏊estwo i "ziemie zabrane", rozwo膨c drukowane przez si pismo, zak豉da wsz璠zie tajne organizacje, apeluj帷 w pierwszym rz璠zie do robotnik闚. Po o鄉ioletniej pracy podziemnej zosta 1900 aresztowany i osadzony w X. Pawilonie w Warszawie. Symuluj帷 ob喚d, zmusi tym w豉dze do przeniesienia go do szpitala 鈍. Miko豉ja w Petersburgu, sk康 zbieg 1901 przy pomocy lekarza W豉d. Mazurkiewicza. Osiad連zy w Krakowie, bra udzia w 篡ciu politycznym Galicji, krzewi帷 my郵 walki zbrojnej z caratem. Po wybuchu wojny rosyjsko­japo雟kiej wyjecha do Tokio, aby uzyska od rz康u Mikada pomoc dla ruchu zbrojnego w Kr鏊estwie. Wr鏂iwszy do kraju, zorganizowa 13 listopada 1904 zbrojne wyst徙ienie przeciw w豉dzom rosyjskim na pl. Grzybowskim w Warszawie, nast瘼nie utworzy organizacj bojow, jako zawi您ek przysz貫j si造 zbrojnej i kierowa jej walk przeciw caratowi. Gdy w Pol. Partii Socjalistycznej wzi掖 g鏎 kierunek, wrogi d捫eniom niepodleg這軼iowym, Pi連udski wyst徙i z niej wraz z grup swych zwolennik闚 i utworzy t. zw. "Frakcj Rewolucyjn". Po upadku rewolucji w Kr鏊estwie, terenem jego dzia豉lno軼i sta豉 si Galicja.
           W przewidywaniu wojny europejskiej g堯wnym celem Pi連udskiego sta這 si przygotowanie polskiej si造 zbrojnej. Propaganda jago w tym kierunku przez d逝gi czas trafia豉 na op鏎 i brak rozumienia szerokich warstw, odzwyczajonych od my郵i o polskim czynie or篹nym. Dopiero po przesileniu z powodu aneksji Bo郾i i Hercegowiny nast徙i zwrot i Pi連udskiemu uda這 si powo豉 do 篡cia "Zwi您ki Strzeleckie". Zaj皻y odt康 tworzeniem szk馧 oficerskich i kurs闚 obozowych, kszta販eniem instruktor闚, rozwojem polskiej literatury wojskowej, z chwil wybuchu wojny 鈍iatowej zarz康zi mobilizacj strzelc闚 i 6 sierpnia na czele kompanii kadrowej wkroczy do Kr鏊estwa i zaj掖 opr騜niony przez Rosjan pas pograniczny. Po utworzeniu Legion闚 obj掖 dow鏚ztwo nad pierwsz brygad i na jej czele stoczy z Rosjanami kilkadziesi徠 bitew, potyczek i utarczek, zdobywaj帷 sobie s豉w wskrzesiciela polskiej armii. R闚nocze郾ie pocz掖 tworzy niezale積ie od Legion闚 tajne wojsko niepodleg這軼iowe - Polsk Organizacj Wojskow (P. O. W.), kt鏎ej odga喚zienia si璕n窸y w g陰b Rosji. Nara穎ny na ustawiczne starcia z w豉dzami wojskowymi pa雟tw centralnych w lipcu 1916 poda si do dymisji z dow鏚ztwa I. brygady Legion闚. Po proklamacji 5 listopada 1916 wszed do Tymczasowej Rady Stanu jako dyrektor departamentu wojskowego. Po wybuchu rewolucji rosyjskiej doszed do przekonania, 瞠 g堯wnym wrogiem stali si odt康 Niemcy i przeciw nim skierowa dzia豉lno嗆 P. O. W. Gdy na porz康ek dzienny wesz豉 sprawa przysi璕i legionist闚 na braterstwo broni z Niemcami, Pi連udski sprzeciwi si jej. 20 lipca 1917 zosta przez w豉dze niemieckie uwi瞛iony i osadzony w Magdeburgu. Po katastrofie pa雟tw centralnych wypuszczony na wolno嗆, powr鏂i do Warszawy i przej掖 z r彗 Rady Regencyjnej w豉dz wojskow, nast瘼nie za (14 list. 1918) cywiln. Zwo豉ny przeze Sejm Ustawodawczy uchwa陰 z 20 lutego 1919 poruczy mu sprawowanie obowi您k闚 Naczelnika Pa雟twa do chwili uchwalenia konstytucji. Jako Naczelny W鏚z wojsk polskich przeprowadzi Pi連udski zwyci瘰k wojn z Sowietami, w trakcie kt鏎ej stara si urzeczywistni ide federacji Polski z Litw i Ukrain. W marcu 1920 armia ofiarowa豉 mu bu豉w Pierwszego Marsza趾a Polski. Wyst瘼uj帷 w tym czasie jako m捫 sztandarowy lewicy, popada Pi連udski w cz瘰te konflikty z najsilniejszym w sejmie stronnictwem demokratyczno­narodowym, zar闚no o kierunek w polityce zagranicznej, jak stosunek Naczelnika Pa雟twa do sejmu. Po zebraniu si drugiego sejmu odm闚i Pi連udski kandydowania na prezydenta Rzeczpospolitej i obj掖 funkcje szefa sztabu generalnego. Po utworzeniu si gabinetu Witosa 1923 wyst徙i z czynnej s逝瘺y w wojsku i wycofa si do Sulej闚ka pod Warszaw, oddaj帷 si ,pracy literackiej i opozycyjnej propagandzie politycznej. W maju 1926 niezadowolony z istniej帷ych w pa雟twie stosunk闚 stan掖 na czele oddanych mu pu趾闚 i wkroczy do Warszawy, zmuszaj帷 po trzydniowej walce do ust徙ienia Prezydenta Rzeczpospolitej i gabinet Witosa. Od tej chwili sprawuje Pi連udski faktyczn dyktatur. Obrany w czerwcu 1926 przez Zgromadzenie Narodowe Prezydentem Rzeczpospolitej, odm闚i przyj璚ia tej godno軼i, obejmuj帷 natomiast tek ministra spraw wojskowych i stanowisko przewodnicz帷ego 軼is貫j Rady Wojennej i generalnego inspektora armii. Dwukrotnie (X. 1927 - VI. 1928, VIII-XII. 1930) sprawowa prezesur gabinetu.
          Od maja 1926 do maja 1935 wywiera decyduj帷y wp造w na wszystkie wa積iejsze zagadnienia polityczne w Polsce, piastuj帷 bez przerwy urz璠y Generalnego Inspektora Si Zbrojnych, oraz Ministra Spraw Wojskowych. Rezerwuj帷 dla siebie specjalnie dziedzin wojskowo軼i i polityk zagraniczn, decydowa faktycznie we wszystkich wa積ych wypadkach, czy to polityki wewn皻rznej, czy ustawodawstwa, oraz w sprawach zmian rz康闚, kt鏎e, mimo zmian na stanowisku premiera, zachowa造 w tym czasie wszystkie charakter rz康闚 J霩efa Pi連udskiego. Jako tw鏎ca polskich si zbrojnych przeprowadzi po r. 1926 reorganizacj armii, z這穎nej z r騜nolitych dawnych wojsk zaborczych i formacji nowszych, w duchu ujednolicenia korpusu oficerskiego oraz uzbrojenia. Z my郵 o wychowaniu zdrowego fizycznie pokolenia popiera ide wychowania fizycznego, kt鏎ym interesowa si osobi軼ie, przysposobienia wojskowego, rozwoju lotnictwa (imprezy lotnicze, challenge), oraz szybownictwa. - W polityce zagranicznej, kieruj帷 jej g堯wnymi posuni璚iami, przeprowadza zasad realizmu i samodzielno軼i drog polityki pokojowej i uk豉d闚 dwustronnych. Doceniaj帷 znaczenie sojusz闚 z Francj i Rumuni, podj掖 r闚nocze郾ie pr鏏y bezpo鈔edniego porozumienia z Niemcami, kt鏎e doprowadzi造 do uk豉du o nieagresji w 1934 r. i wyg豉dzenia licznych tar, a przede wszystkim usun窸y gro嬌 zatargu, co odbi這 si na uspokojeniu obustronnym opinii publicznej. Ju poprzednio doprowadzi do podpisania podobnego uk豉du dwustronnego z Rosj Sowieck, oraz do usuni璚ia nieporozumie rumu雟ko­rosyjskich. W r. 1927 uda si osobi軼ie do Genewy, gdzie swym stanowczym i nieugi皻ym stanowiskiem zmusi Litw do wycofania z terenu mi璠zynarodowego sprawy wile雟kiej. Parokrotnie te pr鏏owa nawi您a z Litw normalne stosunki s御iedzkie, co jednak natrafi這 na op鏎 polityki kowie雟kiej. Jednocze郾ie zacie郾i stosunki z pa雟twami ba速yckimi. - By przeciwnikiem polityki wielkich mocarstw, d捫帷ych do prowadzenia polityki nadrz璠nej, ponad wol pa雟tw 鈔ednich i mniejszych, i udaremni powstanie paktu czterech mocarstw, spychaj帷ych Polsk do roli drugorz璠nej. Dzi瘯i tej realnej i pokojowej polityce, sytuacja mi璠zynarodowa Polski uleg豉 wybitnej zmianie na lepsze. - Mog帷 po roku 1926 sta si dyktatorem, i maj帷 do tego zach皻 ze strony wi瘯szo軼i spo貫cze雟twa oraz mo磧iwo軼i realne, wola, zgodnie ze swymi zasadami, pozosta w roli wychowawcy spo貫cze雟twa, zabieraj帷 g這s decyduj帷y tylko w momentach specjalnie wa積ych i trudnych. Pozostawiwszy reprezentacj parlamentarn, zwalcza sejmow豉dztwo i partyjnictwo deprawuj帷e spo貫cze雟two, oraz rozpowszechnion przed majem 1926 korupcj polityczn. - Gdy w r. 1935 parlament przeprowadzi zmian konstytucji, Pi連udski nie poszed drog wzor闚 pa雟tw totalnych, ale przeprowadzi w nowej Konstytucji zasad r闚nowagi naczelnych organ闚 Pa雟twa, podnosz帷 autorytet i prerogatywy g這wy Pa雟twa oraz w豉dzy wykonawczej, przy zachowaniu uprawnie w豉dzy ustawodawczej. W stosunku do mniejszo軼i narodowych by zwolennikiem metody wsp馧pracy w obr瑿ie i dla dobra wsp鏊nego pa雟twa, zwalczaj帷 wybuja這軼i szowinizm闚. Utrzymuj帷 pe軟 tolerancj w stosunku do mniejszo軼i, uwa瘸 spraw t za wewn皻rzn i og這si w Lidze Narod闚 deklaracj o niewykonywaniu traktatu o ochronie mniejszo軼i, uwa瘸j帷, 瞠 nie da si on pogodzi z presti瞠m mocarstwowym Polski i daje sposobno嗆 do rozgrywek politycznych w Genewie. - Nieuleczalna choroba, rak w徠roby stwierdzony na wiosn 1935, zmog豉 12 maja 1935 wycie鎍zony prac organizm. Pogrzeb Pi連udskiego sta si 瘸這bn manifestacj ca貫go spo貫cze雟twa. Cia這 Jego z這穎no na Wawelu (18 maja 1935) zrazu w krypcie 鈍. Leonarda, potem w specjalnie na ten cel przygotowanej krypcie pod wie膨 "Srebrnych dzwon闚", serce za na cmentarzu wile雟kim "na Rossie", obok cia豉 Jego matki.


Autor szeregu prac publicystycznych i historyczno­wojskowych; najwa積iejsze: "Walka rewolucyjna w zaborze rosyjskim" (1903), "22 stycznia 1863" (1913), "Wspomnienia o Gabrielu Narutowiczu" (1923), "O warto軼i 穎軟ierza Legjon闚" (1923), "Rok 1920" (1924), "U 廝鏚e niemocy Rzeczpospolitej" 1924) "Moje pierwsze boje" (1925). Qd 1930 pocz窸o wychodzi zbiorowe wydanie pism Pi連udskiego p.t. "Pisma - Mowy - rozkazy" pod redakcj M. Sokolnickiego i J. Stachiewicza.

Powr鏒 do strony g堯wnej